Uitvaart alternatieven

Wat zijn de alternatieven voor een uitvaart?
Wat kan er allemaal rondom het afscheid nemen, waar moet men op letten, hieronder een aantal tips:

  • Het is mogelijk een aantal onderdelen zelf te verzorgen. Hierbij kunt u denken aan het aangeven van het overlijden bij de burgerlijke stand, het maken van kaarten, een bloemstuk of het beschilderen van de kist.
  • Het condoleren na de uitvaart kan ook in een gehuurde accommodatie op een speciale locatie. Catering met hapjes en drankjes zoals bier met borrelnoten, tapas of bitterballen of zelfs een high tea kan ook!
  • Een natura-uitvaartverzekering biedt alleen diensten volgens een basispakket of vergoedt alleen een basispakket (en een klein vrij te besteden bedrag). Een graf (begraafplaats of urnengraf) en grafsteen zijn meestal niet inbegrepen. U kunt na de uitvaart nog te maken krijgen met onvoorziene of bijkomende kosten. Het is verstandig om eerst contact op te nemen met de uitvaartverzekering voordat men zelf diensten en/of artikelen bij derden besteld om na te vragen of de polis dit dekt.
  • Wanneer u een uitvaartverzekering heeft, kunt u ook een ‘eigen’ uitvaartverzorger vragen voor het begeleiden van de uitvaart, dit moet u wel eerst afstemmen met de verzekeraar. De kosten kunnen hierdoor soms wel hoger uitvallen, de ‘inkoopkorting’ kan komen te vervallen. Zelfstandige uitvaartverzorgers zijn op zich niet duurder, voordeel is vooral dat u dan meestal te maken heeft met een en dezelfde uitvaartverzorger tijdens zowel het eerste gesprek als de uitvaartdienst zelf.
  • U kunt het beste op zoek gaan naar ondernemers, organisaties die een gespecificeerde offerte kunnen geven, zodat de afspraken duidelijk zijn.
  • Het is belangrijk vooraf te weten wat de uitvaartwensen ongeveer gaan kosten. Een uitvaart kost gauw een paar duizend Euro’s. Nabestaanden kunnen zelf vragen om meer duidelijkheid over de kosten. Vaak is het een kwestie van keuzes maken; wil men de nadruk leggen op de kist, de kaarten of bloemen? Let vooral op de kosten van de advertentie (vooral in de dagbladen), men heeft vaak geen idee dat hier zulke hoge tarieven voor zijn.
  • Er zijn volop nieuwe mogelijkheden op het gebied van rouwdrukwerk. Mooie foto’s of bijzondere afbeeldingen of zelfs een eigen ontwerp zijn ook mogelijk.
  • Een grafsteen, grafmonument, urnengraf of urn kunt u zelf rechtstreeks bij diverse leveranciers kopen, een uitvaartverzorger is hiervoor niet noodzakelijk (voor het onderhandelen en de expertise wel handig).

Alfabetische lijst algemene adressen

Komt u op deze pagina gegevens tegen die niet (meer) kloppen? Wilt u dan zo vriendelijk zijn om dit aan mij te melden zodat ik het kan aanpassen? Alvast bedankt!

Algemene adviezen

Algemene adviezen: afscheid nemen/de uitvaart regelen

  • Neem voor het regelen van de uitvaart rustig de tijd, ook al heb je vaak maar een paar dagen. Een goed gevoel achteraf over de uitvaart draagt bij aan de rouwverwerking.
  • Laat de uitvaartverzorger desnoods later een keer terugkomen na het doornemen van de mogelijkheden, alvorens het contract te tekenen.
  • Je bent behalve nabestaande ook ‘consument’, vraag mogelijkheden en offertes van verschillende uitvaartverzorgers.
  • Laat de rekening specificeren, dat voorkomt vervelende situaties achteraf.
  • Probeer zoveel mogelijk zelf te doen of met iemand samen: afleggen, thuis opbaren, vervoer, kist/doek versieren, overledene dragen, graf dichten, bedankkaart maken.
  • Aan de kaart en advertentie kun je een persoonlijk tintje geven.
  • Op het gebied van de kist/mand of doek is veel mogelijk. Er zijn een aantal funeraire kunstenaars te bereiken via de eigen uitvaartverzorger of de ‘Uitvaartvernieuwers’
  • Wel zelf nadenken over goed bedoelde adviezen van familie of vrienden, toch kijken of dit advies bij eigen gevoel aansluit.
  • Informeer goed naar de regels van de eigenaar/gemeente van de begraafplaats of crematorium, in de loop der jaren zijn de reglementen vaak aangepast. Termen en regels kunnen verschillend geïnterpreteerd worden en dit geeft verwarring.
  • Informeer bij Grafzorg  Nederland (www.grafzorg.nl), zij maken het mogelijk de termijn van een graf voor een hele lange periode te regelen.
  • Advies grafrecht/huur: minimaal 30 jaar zou wenselijk zijn. Bovendien zijn bij een langere huur alle kosten in 1x fiscaal aftrekbaar (onderhoudskosten en verlengingen zijn anders nooit meer fiscaal aftrekbaar).
  • Bij een verongelukt persoon (buitenland) kan de kist verzegeld zijn teruggekomen, men kan dan adviseren de kist niet meer te openen. Zelf toch afscheid nemen van je dierbare, moet mogelijk worden gemaakt. Misschien blijft anders later het ongeloof of de persoon echt wel in de kist heeft gelegen. Zie voor verdere informatie over overlijden in het buitenland www.uitvaart.nl
  • Het (laten) maken van foto’s en een video kan in eerste instantie ‘onnodig’ of ‘luguber’ lijken, vaak ervaren nabestaanden delen van de ceremonie e.d. ‘als in een roes’. Het later herbeleven van de ceremonie kan bijdragen aan de verwerking. Zeker voor achtergebleven kinderen.
  • Maak de ceremonie zo persoonlijk mogelijk door keuze tekst, muziek, speciale ‘rituelen’ of een thema.
  • Bij ontevredenheid over de ceremonie kan je beslissen de ceremonie na een bepaalde tijd (1 of 5 jaar) te herhalen om zo je gevoel tevreden te stemmen.
  • Bij vermissing kan het ook belangrijk zijn om na een bepaalde tijd toch een afscheidsceremonie te gaan houden. Ook al is er nog de hoop dat de persoon ooit terug zal keren. Alleen al voor de “rouwverwerking” kan dit helpen.
  • Bij overweging verstrooiing as na crematie: maak gebruik van de bedenktijd (½-1 jaar), in verloop van tijd kan je mening gaan veranderen.
  • Bij spijt na verstrooiing: alsnog urnengraf, nis in columbarium of gedenkplaatje bij het verstrooiingsveld van het crematorium als herdenkingsplek maken.
  • Wees voorbereid op brieven/bezoeken van vertegenwoordigers van natuursteenbedrijven, maak bezwaar.
  • Helaas gaat reclame gericht aan of bestemd voor de overledene vaak ook gewoon door.
  • Vraag evt. aan de uitvaartverzorger om een nagesprek/evaluatie om zo door te nemen wat wel of wat niet naar wens is verlopen. Als niet alles naar wens is gegaan, kan dit gesprek bijdragen aan toch een positief gevoel achteraf. Sommige uitvaartverzorgers bieden dit tegenwoordig zelf aan.

Uitvaart voor mensen met een verstandelijke beperking

Uitvaartrituelen voor kinderen/mensen met een verstandelijke beperking

Indien een volwassene of kind met een verstandelijke beperking komt te overlijden is er regelmatig sprake van een verblijf in een gezinsvervangend tehuis of een medisch (kinder)dagverblijf. De mensen/kinderen van dit tehuis of dit verblijf maken onderdeel uit van het leven van het overleden kind/ de volwassene zoals ook de ‘echte gezinsleden’. Daarom is het belangrijk dat hiermee rekening wordt gehouden bij het opbaren en de uitvaartdienst van de overledene. Voor mensen met een verstandelijke beperking is er extra aandacht nodig in de vorm van speciale rituelen. Uitgebreide verhalen zeggen vaak niet zoveel als plaatjes en tekeningen of liedjes. In het .pdf bestand van de site www.lkng.nl ‘Kun je uit de hemel vallen’ staan diverse tips hoe om te gaan met de verschillende ontwikkelingsniveaus van mensen met verstandelijke en sociaal-emotionele beperkingen. Zie: http://www.lkng.nl/documenten/producten/brochure_KunJeUitDeHemelVallen.pdf

Voor mensen die meer over dit onderwerp willen lezen, is  Ik mis je zo, een werkboek in een mooie opbergmap. Cliënten kunnen met een werkboek aan de slag om het overlijden van een vriend of familielid te verwerken. Het werkboek bestaat uit werkbladen die (samen met begeleiders) ingevuld kunnen worden door middel van tekeningen en de verhalen van de cliënt zelf, maar ook door het plakken van de bijgeleverde foto’s en plaatjes. Wanneer de cliënt met het werkboek aan de slag gaat, wordt het een herinneringsboek. Bij Ik mis je zo zit een handleiding voor begeleiders. In deze handleiding wordt kort aandacht besteed aan de manier waarop mensen met een verstandelijke beperking een overlijden beleven. De schrijvers richten zich voornamelijk op begeleiders (de voorbeelden hebben ook op hun handelen betrekking), maar de tips zijn ook bruikbaar voor familieleden.

‘Ik mis je zo’

Auteurs: Riet Fiddelaers-Jaspers en Hennie van Schooten (2005) Uitgeverij: Damon, Budel Bestelnummer: 620 1 (rechtstreeks bij uitgeverij Damon: telefoon 0495- 499 319)

Het boek Dood en sterven in het leven van mensen met een verstandelijke handicap van Erik Bosch is ook een aanrader. Onderwerpen als rouw, het belang van visualiseren en concretiseren, rituelen en stervensbegeleiding komen hierin aan bod. De centrale vraag die Bosch daarbij stelt is steeds: Welke beleving heeft deze persoon als het gaat om dood en sterven? En hoe doen we daar zo goed mogelijk recht aan? Dit boek zou beschikbaar moeten zijn voor alle begeleiders die te maken hebben met het overlijden van cliënten.

‘Dood en sterven in het leven van mensen met een verstandelijke handicap’

Auteur: Erik Bosch (1996), 3e druk 2003 Uitgeverij: Nelissen, Baarn ISBN: 90 244 1364 8 Petra Joosse, orthopedagoog

Nog meer informatie is te vinden op: http://www.palliatief.nl/LinkClick.aspx?fileticket=gKZ%2B57VT7ZI%3D&tabid=2184&mid=6608

Uitvaartverzorger met speciale aandacht voor mensen met een verstandelijke beperking:

http://www.nellianenanna.nl Regio Groningen. Persoonlijke uitvaartverzorging, met speciale aandacht voor kinderuitvaarten en mensen met een verstandelijke en/of meervoudige beperking 050-5776865

Juridische wetenswaardigheden

Wet- en regelgeving

Vanuit juridisch oogpunt zijn er een aantal zaken waar nabestaanden rekening mee moeten houden als hun dierbare overlijdt. Een aantal zijn hieronder op een rijtje gezet.

  • Verklaring van overlijden nodig (afgegeven door arts) en CBS (B) formulier, voor aangifte bij de Burgerlijke Stand. Hiermee wordt de Akte van overlijden opgemaakt, dit mag door de directe nabestaanden zelf worden gedaan. Van de gemeente ontvangt men dan een Verlof tot begraven of cremeren. Dit is wettelijk nodig om de overledene te kunnen laten begraven of cremeren. Indien de nabestaanden zelf geen aangifte willen doen, de papieren in het ziekenhuis achterlaten voor de (plaatselijke) uitvaartondernemer.
  • Op deze site van de overheid staat informatie van een aantal organisaties waarmee u te maken krijgt vanwege het overlijden van uw dierbare: http://overlijden.overheid.nl/Overlijden/webapp?reset-current-instrument=true&reset-current-concept=true
  • Kijk goed naar de statuten of leveringsvoorwaarden bij een lidmaatschap van een Uitvaartvereniging (zoals ‘De Laatste Eer’, ‘Memento Mori’  ‘Draagt elkanders lasten). Vaak heeft men een lidmaatschap voor een basispakket en zijn NIET alle kosten gedekt. Als men gebruik wil maken van een andere uitvaartverzorger zal men geen geld gaan uitkeren omdat het pakket meestal op basis van ‘diensten’ is. Men kan dan vragen om bijv. het rouwvervoer, de dragers, advertentie en kaarten te laten verzorgen uit het basispakket en de ceremonie/dienst laten doen door de ‘eigen’ gekozen uitvaartverzorger. (Natuurlijk moet men deze uitvaartverzorger dan wel zelf betalen.) Zo wordt toch gebruik gemaakt van het pakket waarvoor jaren is betaald, maar krijgt de uitvaart wel de gewenste uitvaartverzorger voor de persoonlijke inbreng.
  • Kijk goed naar de polisvoorwaarden van de Uitvaartverzekering, wat voor soort verzekering is het en wat is wel/niet gedekt: bij de meeste verzekeringsmaatschappijen is een kind, indien het binnen 2 of 6 maanden na geboorte overlijdt automatisch meeverzekerd, bij enkelen helaas niet. Doodgeboren kinderen zijn soms helaas niet verzekerd, meestal niet bij een zwangerschapsduur van < 24 weken.
  • Indien men wel is verzekerd, dan bij voorkeur eerst de verzekeringsmaatschappij bellen. Zij kunnen een uitvaartverzorger sturen of men kan in overleg zelf eentje kiezen. Als een andere uitvaartverzorger is geregeld buiten de verzekeraar om kunnen de kosten hoger uitvallen.
  • Er zijn twee soorten verzekering: Natura of Kapitaal’/Sommen/koopsompolis. Bij een Naturaverzekering kunnen er soms achteraf nog zaken verrekend worden, zij gaan meestal uit van een ‘basispakket’, kijk dus goed wat daar wel/niet onder valt. Bijv. bij een groter aantal kaarten, een grote advertentie, een speciale ontworpen grafsteen en/of plaat en andere speciale wensen, kan het zijn dat er bijbetaald moet worden. Maar door de nabestaanden nog te betalen advertentie en bloemen kunnen soms later ook (gedeeltelijk) verrekend worden met bedankkaarten of een herdenkingsplaatje. Hiervoor moeten de nabestaanden dan alsnog de rekeningen naar de verzekeringsmaatschappij toesturen. Bij een ‘kapitaal/ sommen’/ ‘koopsompolis’ of deposito komt geld beschikbaar na het overlijden van de verzekerde en mag alleen voor de uitvaart worden gebruikt.
  • Wensen en diensten kunnen rond of na het tijdstip van overlijden worden ingevuld, en helemaal up-to-date zijn. Er zit een aantrekkelijk fiscaal aspect aan een kapitaalverzekering. In box III (rendementsheffing op eigen vermogen) geldt een extra vrijstelling voor het verzekerde kapitaal, die elk jaar wordt geïndexeerd. Bron: http://www.uitvaart.nl/index.php?s_page_id=398 (Let op: Een overlijdensrisicoverzekering is een inkomensverzekering, u betaalt er niet de uitvaart mee.)
  • Contract uitvaartverzorger: vraag altijd een prijsopgave en vraag aan verzekeringsmaatschappij wat hiervan wel/niet wordt gedekt. Het gebeurt regelmatig dat men na afloop een geschil krijgt over de kosten (meestal met verzekeringsmaatschappij). Na ondertekening is in geval van ontevredenheid het nog mogelijk het contract te ontbinden, dan moeten wel de gemaakte onkosten vergoed worden. De uitvaartverzorger heeft dan al wel diensten verricht. Zie voor een richtlijn van de prijzen: http://www.uitvaart.nl/index.php?s_page_id=41
  • De persoon die het opdrachtformulier van de uitvaartverzorger invult onder ‘contactpersoon en correspondentieadres’, is de opdrachtgever en moet ook betalen indien de verzekering of erfenis niet alles dekt. Ook als er sprake is van meerdere erfgenamen, de uitvaartverzorger hoeft niet persoonlijk elk ‘deel’ te gaan innen bij de verschillende nabestaanden, zie ook: Zie ook: www.uitvaart.nl/advies_juridisch_1_8762.html
  • Keurmerk Uitvaartverzorging (bron: uitvaart.nl)
    Sinds april 2007 is er een zogenaamd Keurmerk Uitvaartverzorging. Aanleiding voor de ontwikkeling van dit keurmerk vormden enkele incidenten met slechte dienstverlening die de branche in 2004 negatief in de landelijke pers brachten. Uitvaartondernemers met een keurmerk voldoen aan 5 keurmerknormen:
  1. Heldere afspraken vooraf over uitvoering en kostenbegroting
  2. Organisatie primair proces
  3. Professionalisering medewerkers
  4. Klachtenafhandeling
  5. Klanttevredenheidsonderzoek
  • Voor meer informatie over het Keurmerk Uitvaartverzorging, zie http://www.uitvaartkeurmerk.nl/.
  • Indien men kan aantonen niet vermogend te zijn (in de periode van het overlijden), kan de sociale dienst bijspringen in de kosten van de uitvaart (bijzondere bijstand), dit dient meestal later terug betaald te worden door bijv. de kinderen.
  • Wet op lijkbezorging. Het is nu niet meer verplicht om in een kist begraven of gecremeerd te worden, mits de persoon maar volledig toegedekt kan worden. Bij een crematie is wel een onderplank nodig. (Elke overledene krijgt een vuurvast steentje met een registratienummer voor het cremeren, dit steentje gaat ook mee de asbus in ter identificatie, dit hoeft wettelijk niet meer). Meer informatie over de nieuwe Wet op de Lijkbezorging is te vinden op: http://www.uitvaart.nl
  • Na een zwangerschap van >24 weken of van een onbekende duur, maar dan met een gewicht van >500 gr., is wettelijk begraven/cremeren verplicht.
  • Het begraven/ cremeren moet minimaal na 36u, maximaal na 6 dagen na het overlijden gebeuren. Of na toestemming burgemeester is er soms 1-2 dagen uitstel mogelijk.
  • Kist en de bekleding, wade of hoes moet voldoen aan een aantal milieu eisen. Deze eisen zijn o.a. te vinden op Internet, zoek op www.uitvaart.nl naar: Lijkomhulselbesluit 1994.
  • Sinds 1998 is het wettelijk toegestaan om zelf as te verstrooien. Niet overal in Nederland, zie de gemeentelijke verordening. De meeste gemeenten voeren een heel liberaal beleid: het mag (bijna) overal. Alleen niet midden op een verharde weg, op een mestvaalt of een kinderspeelplaats, dus niet op plaatsen waar de as niet op natuurlijk wijze de grond in kan dringen of op `onwaardige plaatsen` of daar waar anderen er onbedoeld mee in contact kunnen komen. Ook moet er toestemming zijn van de eigenaar van de grond. Bron o.a. : Mr. W.G.H.M. van der Putten en Uitvaart.nl
  • Uitvaartkosten zijn niet meer aftrekbaar van de belasting. Vraag de belastingdienst naar de actuele mogelijkheden. www.belastingdienst.nl
  • Bij een overlijden in het buitenland kunt u meer informatie vinden op de site: http://www.minbuza.nl/nl/Producten_en_Diensten/Calamiteiten/Overlijden

Grafsymboliek en symboliek van bloemen

Wat is de betekenis van diverse symbolen?

Afgebroken zuil: symbool van het einde van het aardse leven dat vaak plotseling toeslaat. De zuil komt voor op grafstenen en als grafteken zelf.

Bloem (of geknakte bloem): de bloem staat voor de ziel. Bloemen openen hun hart naar het zonlicht, zoals ook de mens zijn ziel opent voor God. De Bijbel noemt de bloem het beeld van de vergankelijkheid van het aardse en de kortstondigheid van het mensenleven. (Jesaja 40:8)

Duif: symbool van de liefde, onschuld en eenvoud. In de christelijke traditie is de duif symbool voor de verloste ziel van de overledene. Zittend op een grafsteen symboliseert een duif de ziel van de overledene, die krachten verzamelt voor zijn reis naar de hemel.

Fakkel: de omgekeerde, brandende fakkel was al voor de oudheid symbool van het geloofde leven en attribuut van de dood. De brandende fakkel verwijst naar (hernieuwd) leven (wederopstanding).

Korenaren: symbool van Christus, het Brood des Levens en van de eucharistie of het Avondmaal.

Lelietje van Dalen: symbool van Christus als brenger van heil en het evangelie.

Olijftak: de olijfboom is symbool van gerechtigheid, vrede en vroomheid en Gods zorg voor Zijn kinderen.

Palmtak: de palmtak was een attribuut van de godin van de overwinning, Victoria en symboliseert de overwinning op de dood. De christenen namen het over als teken voor hen die gestorven waren. In de christelijke kunst was de palmtak symbool voor de overwinning op de dood door en in Christus. In de katholieke liturgie verwijst de palmtak naar de intocht van Jezus in Jeruzalem.

Roos: In de christelijke symboliek verwijst de roos naar Maria en het lijden van Christus. De vijf blaadjes van de roos worden in verband gebracht met de vijf wonden van Christus en zijn daarmee ook symbool voor het martelaarschap. In de huidige betekenis verwijst zij naar liefde en vergankelijkheid. Een geknakte roos verwijst naar het door de dood afgebroken leven, vaak voor (te) jong gestorvenen.

Treurwilg: symbool van rouw en verdriet. De hangende takken symboliseren de tranenstroom die in de aarde verdwijnt. Voor de Germanen was de wilg het symbool van de dood. In de onderwereld waren uitgestrekte wilgenbossen, waar de doodsgoden woonden.

Vogel: vogels zijn in het algemeen symbool van het bovenaardse, het nauwelijks bereikbare en van de vrijheid waarnaar de ziel streeft. Vogels worden ook, afhankelijk van de soort, gezien als doodsboden. Kraaien, bijvoorbeeld, kondigen met hun gekras een sterfgeval aan. In de prehistorie (op rots- en grot- tekeningen) werd de ziel vaak afgebeeld als een vogel.

Met dank aan Ubel Medema, beheerder begraafplaats gemeente Haren

Voor meer bloemen symboliek, kijk dan op de site: http://www.voorbeginners.info/bloemen/symboliek.htm

Uitvaartwensenplan

Wat is het verschil tussen een uitvaartverzorger, voorganger of ritueelbegeleider?

U kunt hulp vragen bij het opstellen van een uitvaartwensenplan. Een uitvaartverzorger regelt alle formaliteiten en verzorgt een uitvaart van a/z. Een ritueelbegeleider helpt u bij het voorbereiden en uitvoeren van de afscheidsdienst. De taken die zij verrichten zijn te vergelijken met de taken die in de kerk worden gedaan door een voorganger. Een ritueelbegeleider gaat vaak wat dieper in op rituelen en symbolen en maken vaak zelf onderdeel uit van de rituelen. Zij beginnen en/of eindigen het ritueel en/of dragen daarbij voorwerpen aan die horen bij een symbolisch verhaal. Zij werken tijdens de dienst soms ook samen met de uitvaartverzorger.

Wat komt er o.a. te staan in een uitvaartwensenplan:

1. Laatste verzorging.
Wilt u dat de nabestaanden de overledene zelf verzorgen en aankleden, deels verzorgen en aankleden of dit laten doen. Aankleding, accessoires, bloemen en kleur bepalen de sfeer en brengt harmonie bij de opbaarplek, thuis of in een opbaarcentrum. De aankleding, de accessoires, bloem- en kleurkeuze is echter niet eenvoudig. Samen kiest u de kleuren en vormen van sfeerbepalers.

2. Lichaamsbedekking/ opbaren
Welke bedekking van het lichaam wilt u? Een lijkwade, draagbaar of (korf)kist, in een basisuitvoering, normale uitvoering of luxe uitvoering. Tegenwoordig kunt u kiezen uit verschillende kleuren. De bekleding en de handgrepen van de kist kunt u ook zelf kiezen. Goed kijken naar de wensen en de mogelijkheden en niet onbelangrijk: of deze binnen het verzekeringspakket of budget vallen. Klik voor meer informatie.

3. Bloemen

Er is een ruime keuze in bloemen, het mogelijk om in het uitvaartplan aan te geven of er een voorkeur is voor een bepaalde kleur of bloemsoort. Zelfs de vorm of grootte van het bloemstuk of een voorkeur voor een los opgemaakt boeket kunt u aangeven. Klik voor meer informatie

4. Rouwdrukwerk/Rouwadvertentie
De mogelijkheden zijn vrijwel onbeperkt, maar vanzelfsprekend hangen hier ook verschillende prijskaartjes aan. U krijgt meestal een voorbeeld van een mogelijke vormgeving en een aantal voorbeeldteksten voor zowel de advertentie als de rouwkaart. Het is zelfs ook mogelijk om de tekst al ‘drukklaar’ te maken. Klik voor meer informatie

5. Rouwvervoer
Op het gebied van rouwvervoer is momenteel erg veel mogelijk. Ook hier geldt echter dat indien men verzekerd is voor een basispakket van een natura uitvaartverzekering er dus bijbetaald moet gaan worden voor bijzondere wensen. U kunt gebruik maken van dragers die ingehuurd kunnen worden, maar u kunt ook kijken of er binnen de familie of vriendenkring mensen zijn die dit zouden willen doen. Klik voor meer informatie

6. Ceremonie/dienst
Een belangrijke, zo niet de belangrijkste sfeermaker in de uitvaart, is de aankleding van de ruimte of plek waar de ceremonie/dienst gehouden wordt. Deze plek moet niet alleen functioneel zijn, maar vooral ook mooi en passend bij de overledene. De juiste omgeving en aankleding geven een persoonlijke sfeer. Een exclusief te huren locatie of ontworpen accessoires behoren tot de mogelijkheden. De keuze van de locatie, accessoires en eventuele thema kan worden vastgelegd in het uitvaartplan. Een ceremonie heeft verschillende onderdelen, een begin, het midden en een einde. Het is mogelijk om objecten speciaal op maat te laten ontwerpen, zoals een speciale kaarsenstander met een kaars waarop de naam van de overledene staat vermeld. Denk ook goed na over de catering. Er is namelijk meer mogelijk dan koffie met koek of soep met broodjes. Klik voor meer informatie

Een paar tips:

  • Zoek naar foto’s die tekenend zijn voor zijn of haar leven (sport/hobby’s/lievelingsplek/ vakanties), of foto’s van speciale voorwerpen waaraan u goede herinneringen heeft. Deze vormen het vertrekpunt voor de ideeën.
  • Bedenk vooraf wat voor verzekering u heeft, of hoeveel u wilt en kunt besteden aan de uitvaart en aan welke onderdelen/ stappen u dit wilt besteden.

Kinderen en jongeren

Hoe vertel je kinderen/jongeren over de dood?

  • Vertel zo beknopt mogelijk de doodsoorzaak, zelfs bij zelfdoding. Anders horen ze het wel van buitenstaanders. Later kun je verdere uitleg geven. Vertel wat dood zijn is, dat het niet besmettelijk is en dat de meeste mensen gewoon groot en ouder worden (zoals opa’s en oma’s) voordat ze doodgaan.
  • Nooit spreken over “het is net als slapen”, dan durven kleine kinderen ‘s avonds vaak niet meer naar bed. Vertel dat het lichaam niet meer kan bewegen omdat het hart niet meer klopt, dat het wit, koud en stijf is. Dat de persoon zo ziek was dat zelfs de dokters hem/haar niet meer beter konden maken.
  • Ook is het voor kleine kinderen beter niet te spreken over weggaan of heengaan, dit is te verwarrend. Iemand die dood is kan niet meer bij het gezin in huis wonen, daarom moet je helaas voor altijd afscheid nemen. De dode persoon kan niet of nooit lopen, spelen en praten. Daarom moet het overleden kind bij de andere overleden mensen blijven.
  • Zelf goed kijken hoe evt. de andere kinderen omgaan met verlies, per kind verschillend benaderen en grenzen bepalen. Ze krijgen vaak meer mee dan je denkt. Ze hebben vaak grote behoefte om bij de uitvaart en het afscheid nemen betrokken te worden. Gewoon aan ze vragen hoe ze mee willen helpen. Dit draagt ook bij aan hun verwerking. De fantasie is vaak veel enger dan de werkelijkheid, laat ze bij de overledene kijken en afscheid nemen (indien ze zelf willen, waarschuw ze wel voor het andere uiterlijk).
  • Vraag indien nodig of gewenst hulp, je hoeft als ouder niet alleen te zorgen voor je kind(eren) als je dit door je emoties niet meer aan kunt. Hulp vragen is beter dan het kind te negeren of er boos op te worden om ‘niks’.
  • Als kinderen zich schuldig voelen, laat ze erover praten en vertel dat ze er echt niets aan konden doen. Soms denken ze dat de overledene ‘stout’ of onzorgvuldig is geweest en dat zij misschien ook dood gaan als ze dit ook doen. Vertel ze dat je hen zult blijven beschermen en verzorgen en dat je er voor ze bent als ze erover willen praten.
  • Voorbereiden uitvaart: leg uit hoe dat gaat, en wat is condoleren? Bespreek de keuze voor begraven of cremeren: een graf of urnengraf kan belangrijk zijn voor het herdenken, bijv. bij verjaardagen.
  • Leg ook uit wat begraven is: een begraafplaats kan bij kleine kinderen omschreven worden als een (t)huis in een speciale tuin met voor ieder een eigen “kamertje” onder de grond voor dode mensen. Het lichaam geef je aan (of bewaar je in) de aarde en komt dus niet meer terug. Een graf is een gat in de grond waarin men de kist laat zakken en opvult met aarde.
  • Bij cremeren: aan ‘t eind van de ceremonie kan de kist blijven staan of (achter gordijnen) verdwijnen naar een andere ruimte. Het lichaam wordt direct daarna verbrand en het komt dus niet meer terug. Cremeren doet geen pijn, want als je dood bent voel je dat niet. Er blijft dan as over en dat lijkt op zand. Bij een urnengraf kan dit uitgelegd worden als een “eigen kamertje” in het (t)huis in een speciale tuin voor dode mensen. Bij een urn in een columbarium kan het “kamertje” in dit geval in een speciale flat staan. Vertel ook dat je later nog weer naar een (urnen)graf kunt gaan. Je kunt zo’n plek dus later nog wel bezoeken om daar aan de overledene te denken, erover te praten en cadeautjes mee te brengen om te laten weten dat je nog aan hem/haar denkt. Ook dat ze om een bezoekje kunnen vragen als daar behoefte aan is.
  • Het verschil tussen lichaam en ziel zou je met een rups en een vlinder kunnen vergelijken: Als de mens leeft is deze als de rups (kan bewegen, eten), daarna verandert deze in een cocon (dode lichamelijk omhulsel) en daaruit komt de vlinder (engeltje). Zo kunnen ze de ziel of de geest van de overledene herdenken als vlindertjes of engeltjes die wonen bij de sterretjes en de maan, of in een luchtkasteel in de wolken.
  • Voor grotere kinderen of jongeren is het goed om erover te praten over hoe zij het verschil zien tussen lichaam en ziel. Laat ze dat vooral zelf invullen en laat ze in hun waarde. Volwassenen zijn gauw geneigd dit voor ze in te gaan vullen. Het is belangrijk voor het dragen van hun verlies dat ze hier ruimte voor krijgen.
  • Kinderen merken aan de ouders de verdrietige en veranderde sfeer/stemming, ook al willen deze dat vaak niet laten blijken. Verdriet van de nabestaande, de ouder(s) mag ook best eens zichtbaar zijn. De kinderen “moeten” vaak “sterk zijn” voor de ouder(s). De ouder(s)heeft/hebben zelf vaak al moeite om het gezin draaiende te houden. Voor extra aandacht is geen energie meer. Laat ze eens wat vaker ergens anders spelen of afspreken om even in een andere omgeving te zijn.
  • Vraag de crèche of school alert te zijn op gedragsveranderingen. Zorg dat de naam en de herinnering van het overleden kind bespreekbaar blijft, vaak denken de ouders van vrienden/vriendinnen of leerkrachten dat het beter is om er maar niet over te praten. Als je als ouder merkt dat er een verborgen boosheid of angst is, laat het kind deze gevoelens uiten. Lees bijvoorbeeld samen een boek waarin deze gevoelens aan de orde komen. Zodat het kind weet dat het toch bij de ouders terecht kan, ondanks al het verdriet. Het rouwproces van een kind duurt lang, ook al praten ze er niet meer over.
  • Kinderen en jongeren kunnen zelf een herdenkingsboek, verzameldoos of een herdenkingshoekje (tafel/plank) maken. Ook de school/klas zou hier aan mee kunnen werken. Ook kunt u verdrietkoffers, troostzakjes bestellen, hierin zit materiaal speciaal voor kinderen/jongeren om(creatief) aan het werk te gaan met het verdriet. Er zijn diverse herdenkingsboeken of een tranenkoffer, Hoe vertel ik kinderen over de dood, is te verkrijgen via Yarden.
  • Betrek ze bij de gesprekken over het verdelen van de spullen, mogelijk hebben zij een bijzondere herinnering aan een speciaal stuk speelgoed of kleding.
  • Vanuit een geloofsovertuiging kan er gezegd worden dat God de persoon tot zich heeft genomen of dat God dit zo gewild heeft. Dit kan voor een kind erg beangstigend zijn. Een mogelijkheid is dan om een extra uitleg toe te voegen. Dat alleen de dode mensen naar de hemel gaan. God wilde dit alleen maar omdat het beter was voor de overledene zodat deze geen pijn meer zou lijden. Hij zal voor ze zorgen, of iets in deze richting.

Tips voor kinderen in het basisonderwijs of jongeren in het voortgezet onderwijs:

  • Voordracht voor een kind door een kind Geef een kind of een groepje kinderen de gelegenheid om iets te zeggen op de afscheidsdienst van hun vriend/vriendin of medeleerling. Ook al is het bijvoorbeeld het voorlezen van een kort gedicht, dit kan voor hun van groot belang zijn voor het kunnen dragen van het verdriet. Wanneer er geen tijd of gelegenheid is om dit door een of meerdere leerlingen te laten doen, spreek dan af dat een of een aantal van hen dit namens de klas of groep zal doen. Het is ook mogelijk dat ze hun verhaal op papier zetten en dit later overhandigen aan de ouders of broer/zus. Zo geeft u hen de gelegenheid om op hun eigen manier afscheid te nemen. Een herdenkingsplek in de gang van de school met daarbij een foto kan ook bijdragen tot het samen kunnen dragen van het verdriet. Als ze niet durven te spreken op de uitvaart kan een prikbord een uitlaatklep zijn omdat ze daar dan hun teksten of gedichten kunnen ophangen.

Kinderen en rouw

Informatie over kinderen en rouw is te vinden op:

  • www.achterderegenboog.nl Achter de Regenboog informatie en advies, 0900-2334141 (15cpm), op ma, di, do en vrij van 9-11 uur
  • www.doodgewoon-online.nl Deze website is speciaal voor jongeren ontwikkeld en bevat informatie over rouw, een prikbord waar de jongeren bijvoorbeeld vragen en gedachten kunnen plaatsen, een chatbox voor online lotgenotencontact en een regionale nieuws- en activiteitenagenda op het gebied van rouw bij jongeren. De chatbox is iedere maandagavond van 19.00 uur tot 21.00 uur geopend en wordt begeleid door een medewerker van Stichting Jeugd en Rouw Breda e.o.
  • In de Wolken, www.in-de-wolken.nl Hoewel In de Wolken zich richt op alle rouwenden is zij met name gespecialiseerd in rouwende kinderen en jongeren. tel: 040-2260450. Vrijwel altijd bereikbaar tijdens kantooruren, met uitzondering van schoolvakanties. E-mail: info@in-de-wolken.nl

Begraven

Begraafplaats (Gemeente, kerkelijk of particulier)

  • Vraag eigenaar (gemeente, kerkbestuur of particulier) begraafplaats of crematorium naar de regels voor het graf, de steen, plaat, beplanting of monument. De Beheersverordening begraafplaatsen is af te halen bij de gemeente, bij een aantal gemeenten zijn ze ook al te downloaden vanaf de site, zie bijv. www.haren.nl . Kijk ook op: www.begraafplaats.nl (Landelijke Organisatie Begraafplaatsen tel. 020-6080690) www.begraafplaats.org, www.gemeente.pagina.nl www.debegrafenis.nl kerkbestuur of particuliere eigenaar. Of Informeer bij St. Grafzorg Nederland naar de mogelijkheden.
  • Vraag Grafzorg Nederland naar mogelijkheden, zij kunnen lange termijn voor het grafrecht regelen. www.grafzorg.nl Zutphensestraatweg 7,6881 WN  Velp (Gld) telefoonnummer: (026) 361 79 00 of www.begraafplaats.org (= Uitvaart Internet Diensten, 058-2139707)
  • Zie voor uitleg tussen verschillende soorten graven of www.uitvaart.nl onder kopje “juridisch”.
  • Nieuw/bestaand graf (Bij nieuw graf: op de begraafplaats misschien mogelijkheid tot uitzoeken, uitvaartleider kan dan mee. Het is altijd verstandig om op een begraafplaats te gaan bekijken, kind kan ook mee om een plekje uit te zoeken.
  • Algemeen huurgraf: 2 of 3 (vreemde) personen boven elkaar, stenen komen dan naast of achter elkaar. Voor een algemeen graf voor volwassenen is meestal alleen een kleine standaard steen mogelijk. Het grafrecht (termijn) is voor onbepaalde tijd of tenminste 10 jaar of en kan daarna verlengd worden met 5 tot 20 jaar. Behalve kosten voor het grafrecht vaak ook voor onderhoud van het monument (soms hoger dan het grafrecht). Let op: gemeenten vragen vaak ook nog geld voor het verstrekken van de vergunning tussen de Eur 50,- en Eur 250,-! Ook een vergunning voor het plaatsen van een steen kost vaak geld. Ook zijn er kosten voor het openen en sluiten van het graf (feitelijke begrafenis).
  • Familie/eigen graf. Grafrecht voor onbepaalde tijd, (Eigen familiegraf, is ook een huurgraf met recht om te beslissen wie in het graf mag liggen) vanaf 10 jaar, eventuele verlenging mogelijk van 5-20 jaar. Vaak een onderhoudsplicht (indien onderhoud niet wordt betaald kan het graf worden opgeheven). Meestal voor 2 of 3 personen (de overgebleven plaats(en) zijn voor mensen van dezelfde familie). Graf staat op naam, dus anderen moeten eerst toestemming vragen om erbij geplaatst te worden. Vaak grotere keuze in het monument. Soms kan ook een kelder worden geplaatst of gemetseld. De asbus van een gecremeerd familielid kan worden bijgezet. Op sommige begraafplaatsen is er de mogelijkheid om het graf na verloop van tijd te laten schudden: resten van een eerder overledene worden dieper in hetzelfde graf herbegraven. Nadeel van een gewoon familiegraf: minder vrijheid om een speciaal grafmonument te plaatsen.
  • Algemene kindergraven zijn meestal voor 1 persoon en vaak ook al op speciale kindergedeeltes. Soms zijn hiervoor afwijkende regels voor de afmetingen van de stenen en gedenktekens.
  • Met of zonder kelder? Indien er een monument aanwezig is bij een bestaand graf, dan moet het oude eraf, herplaatsing-leveringsadvies vragen.
  • Een normaal graf is gegraven in aarde. Een keldergraf is gemetseld of van beton. In een keldergraf zou een onbeperkt aantal personen mogen worden begraven. Meestal is er 1 steen met daarin dan alle namen.
  • Het grafmonument komt volgens de wet in ‘juridisch eigendomsrecht’ van de begraafplaats, maar dit heeft verder geen gevolgen omdat u als koper de ‘economisch eigenaar’ blijft. Als u de steen/het monument wilt behouden kunt u dit voor het einde van het grafrecht verwijderen. Lees goed de beheersverordening of beheersreglement na. Zie ook http://www.uitvaart.nl/ onder juridisch advies vraag 2018. Met ingang van 1 maart 2011 blijft de nabestaande eigenaar van de grafsteen. (Dat was al zo voor grafstenen die vanaf 1 januari 2010 zijn geplaatst.)
  • Een niet- of oud-inwoner moet op een begraafplaats soms hogere rechten betalen of wordt zelfs geweigerd.
  • Voor grafkosten in de div. gemeenten/woonplaatsen kijk op:  http://www.monuta.nl/Consumenten/?p=155
  • Begraafplaats Bergerbos (natuurbegraafplaats 0493-536099) in Limburg van dhr. Kluitmans, hier mag men geheel zelf het herdenkingsteken bedenken of zelfs een boom planten
  • Zelf meehelpen graf graven/dichtmaken (tijdstip dichtmaken evt. afspreken, indien er na de ceremonie nog behoefte is voor een bezoek). Helemaal zelf doen is vaak verboden vanwege instortingsgevaar. Grafkist laten staan of laten dalen; keuze kan van belang zijn i.v.m. de behoefte van ander(e)kind(eren). (Strooi) bloemen neerleggen? Evt. verzoeken een deel eigen spullen buiten het graf te laten staan (voor het dichtmaken), anders is bij een eerstvolgend bezoek het graf enorm kaal/leeg.
  • Niet-verteerbare, breekbare, glazen en harde kunststoffen voorwerpen mogen niet begraven worden.
  • Plek rond graf met groen laten aankleden (voor/na de plechtigheid).
  • www.debegrafenis.nl/index.php?pag=begraafplaatsen
    Overzicht begraafplaats per provincie.

Konijnbestendige planten voor op het graf (uit Groei en Bloei augustus 2007)

In de zon:
Alchemilla mollis,Bergenia cordifolia, Crocosmia, Geranium endressii, Hemerocallis, Iris germanica, Lavandula angustifolia, Narcissus, Paeonia officinalis, Nepetea x faassenii.

Voor in de schaduw:
Convallaria majalis, Corydalis lutea, Epimedium, Galantus nivalis, Hosta (lusten de slakken weer wel), Myosotis sylvatica, Pachysandra terminalis, Polygonatum x hybridum.

Eigendomskwestie graven

Een reactie van de heer Mr. W.G.H.M. van der Putten (jurist) op de vraag over het arrest van de Hoge Raad op 25 oktober 2002 over de eigendomskwestie van graven op 7.7.07:

“In iedere gemeente kan men een graf met een uitsluitend recht krijgen. Maar de ene begraafplaats is duurder dan de andere. En een en ander is natuurlijk ook afhankelijk van de termijn. Het arrest van de Hoge Raad ging niet over het grafrecht en schafte dat ook niet af. De Hoge Raad heeft alleen gesteld dat ook hier geldt wat voor alles in Nederland geldt: de eigenaar van de ondergrond is (juridisch) eigenaar van alles wat aard- en nagelvast op die grond wordt geplaatst. Dat geldt net zo goed voor tuinhuisjes, vlaggemasten, lantaarnpalen etc. als voor grafstenen. Maar dit geldt als er verder niets geregeld is. Men kan via een recht van opstal (of via een grafrecht) iemand anders dan de eigenaar van de ondergrond de zeggenschap over het geplaatste object geven. En bij graven gebeurt dat dus ook altijd.

Het betekent helemaal niets dat een grafmonument eigendom wordt van de begraafplaats op het moment van plaatsing. Je bent het dan als rechthebbende niet kwijt! De rechthebbende is dan een soort van economisch eigenaar en de begraafplaats juridisch eigenaar. Dat heeft alleen gevolgen als het grafrecht eindigt: dan is de rechthebbende verlost van de lasten van het monument maar blijft de begraafplaats de lasten behouden. Die last is, dat hij verantwoordelijk is voor schade als dit monument omvalt en schade aan mens of dier of buurgraf veroorzaakt. Dat komt natuurlijk gelukkig maar zelden voor. En als zoiets zich niet voordoet en het graf wordt geruimd heeft het feitelijk geen enkele betekenis gehad.

Alleen op het moment dat het grafrecht eindigt, kan de eigenaar van de begraafplaats over een steen beschikken alsof hij vol eigenaar is. Maar dat is natuurlijk altijd al zo geweest. Als het grafrecht eindigt, mag de eigenaar van de begraafplaats de grafsteen ruimen en vernietigen. Dat is een eeuwenoude praktijk. In het arrest van de Hoge Raad is alleen keurig juridisch bevestigd wat altijd al, vele eeuwen lang, zo was. Maar de nabestaanden hoeven het grafmonument niet kwijt te zijn, als ze het willen behouden. Ze kunnen het vlak voor het einde van het grafrecht verwijderen en meenemen. Dat staat vaak ook in beheersverordeningen en beheersreglementen van begraafplaatsen..

Mensen moeten helemaal niet schrikken van de juridische situatie. Het kerkhofbestuur kan echt niet zomaar iemands grafmonument weghalen omdat ze juridisch eigenaar zijn, of de tekst veranderen of andere dingen doen. Ze mogen er niets mee. Dat mag alleen de ‘economisch eigenaar’. Geen reden voor schrik of actie.”

Update: Met ingang van 1 maart 2011 blijft de nabestaande eigenaar van de grafsteen. (Dat was al zo voor grafstenen die vanaf 1 januari 2010 zijn geplaatst.)

Bekijk daarom goed wat er in het beheersreglement of de beheersverordening hierover is geregeld.U kunt voor het grafadvies of onderhoud bijvoorbeeld ook een organisatie zoals Grafzorg Nederland inschakelen. (www.grafzorg.nl) of Domanu www.domanu.nl

Zoekt u een graf of wilt u een graf toevoegen op een online database, ga dan naar: www.vindeengraf.eu

Een aantal voorbeelden van kindergraven van vroeger en heden zijn te vinden op onderstaande sites:

http://www.begraafplaats.org/bp/nl/ov/den_ham/dubbel_kindergraf.html of http://www.begraafplaats.org/bp/nl/gl/winterswijk_algemeen/MVC-835F.html

http://www.crematorium.nl/bp/nl/ov/ommennieuw/Ommen010.html

http://www.collectieutrecht.nl/view.asp?type=object&id=258

http://www.dominicusmedia.com/sites/vnb/item_list.php?cat=9

http://www.gedenkboek.nl/bp/nl/br/zundert/zundert_rk/kind_op_baar.html

http://www.rouw.nl/bp/nl/zh/rotterdam/crooswijk/grafkinduitverleden_graf.html

Bloemwerk

ROUWBLOEMSTUKKEN/ROUWBOEKETTEN

Er is veel mogelijk op het gebied van rouwbloemwerk. Hieronder staan een aantal suggesties en tips:

  • Je kunt kiezen voor een speciaal rouwboeket, maar ook voor losse bloemen of bloemblaadjes, in vorm biedermeier (klein rond boeketje). Evt. met toevoeging speciaal symbolisch voorwerp. Je kunt ook een speciale mand/bakje als basis nemen en deze opvullen met oase en hiervan een bloemstuk (laten) maken. Zelf maken kan ook: met hartje van hartvormig oase. Wilfried van Hecke heeft handleidingen gemaakt op internet: http://users.skynet.be/hofmeester/bloemschikken/
    Bij http://www.kindermandjes.nl kun je oase in de vorm van een hart of ring bestellen.
  • Wil het met of zonder lint naam/tekst, of ga het lint zelf beschrijven met stift of verf. Je kunt kiezen voor wilde bloemen uit het veld of uit eigen tuin. Of laat kinderen zelf bloemen plukken of kiezen.
  • Voor de symboliek van bloemen kun je kijken op de site: http://www.rouw.nl/info/tips/index.htm
  • Je kunt een speciaal boeket/bakje kopen of maken om bij het graf te zetten of na crematie bij urn/steen. Het hierboven genoemde zelf te maken hartje is hiervoor goed geschikt.
  • Vraag de kaarten/linten na afloop van de ceremonie retour om te bewaren, evt. ook deel bloemstuk om te drogen
  • Maak een foto van het rouwboeket, om evt. later in te plakken of in te lijsten.
  • Indien een speciaal model van het bloemstuk is gewenst en de prijs ervan te hoog uitvalt, vraag de bloemist dan naar een goedkoper soort bloemen. Als er echter een speciaal soort bloemen is gewenst, maar niet binnen het budget valt is het handig te kijken naar een schikking waarin de bloemen wel zijn verwerkt, maar er minder van nodig zijn. Een goede bloemist heeft geen vaste prijzen voor de rouwbloemstukken (zoals 75,-/150,-/250,-) maar is er altijd overleg mogelijk over de bloemen en de schikking en dus zal de prijs ook afhangen van de wensen die men heeft.

Links naar een aantal bloemisten die online bestellingen opnemen, bezorging in heel Nederland, behalve indien anders vermeld.

  • Een handleiding voor het zelf maken van rouwboeketten is te vinden op: http://users.skynet.be/hofmeester/bloemschikken/ auteur is: Wilfried van Hecke.
    In het middelgrote hart gaan ongeveer 40 rozen, gipskruid en blad.
    Groene oase/oasis voor grafstukken en oase harten zijn te koop bij de bloemisten of tuincentra. Kleine open hartjes vanaf 7,- tot 12,50 euro en middelgrote dichte van rond de 30cm rond de 11,- tot 15,- euro.
  • www.afscheidsbloemen.nl Flow afscheidsbloemen Arnhem, tel. 026 3709012 of 06 25202523, e-mail: info@afscheidsbloemen.nl Voor speciale kinderboeketten, indicatieve prijzen staan op de site, vanaf 35 euro.
  • www.arenabloemen.nl Email: klanten@arenabloemen.nl Bellen 0252 344 570 of +31 252 344 570. Een online bloemist in Nederland en Vlaanderen dat rouwboeketten samenstelt. Zij bieden verse rouwboeketten aan omdat ze de bloemen direct van de bloemenveiling inkopen. Daarom kunnen ze ook elke bloemensoort inkopen want ze slaan vertragende tussenhandelaren over.
  • www.aquarelle.nl I.p.v. een standaard rouwbloemstuk kunt u ook kiezen voor een boeket. Keuze uit bijv. losse rozen , een Unicefboeket: 35 cm doorsnede, blauwe bloemen of een tuinmand: 35 veelkleurige rozen in een gevlochten mand. Prijzen staan op de site.
  • www.bloemengifts.nl 036-5354805 Rouwarrangement druppelvorm of biedermeier, prijzen op de site.
  • www.bloemistengroep.nl 0187-473366 Hart, biedermeier of rouwboeket voor de prijzen zie de site
  • www.debloemenzee.nl 0174-416566 Hartvormig bloemstuk ong. 33 cm (met of zonder beertje). Hier kan ook goed een eigen ander artikel in worden gezet. (tegen meerkosten) Prijzen staan op de site. Bezorging in het Westland en de randgemeentes (Den haag, Maassluis e.d.) met eigen bezorgers. In andere gebieden bezorging in overleg.
  • www.flowers-freestyle.nl Bestellen via bestelformulier, info@flowers-freestyle.nl Haren, Kerkstraat 3 050-5775520
  • www.grafbloemen.nl 026-4462701 Persoonlijk bloemstuk, levering in Arnhem, Oosterbeek, Rozendaal en Velp
  • Bloemenshop webshop Rozemarijn Leiden tel. 071-5121977 e-mail: info@rozemarijnleiden.nl  www.rozemarijnleiden.nl
  • www.rouwboeket-rouwboeketten.nl Rouwerkspecialist in kinder rouwbloemstukken Telefoon: 0180-318970
  • www.topbloemen.nl 0900-2635388 Rouwboeketten of bloemstukken diverse prijzen staan op de site.
  • Rouwboeket laten bezorgen via http://www.bloemenlatenbezorgen.nl/rouwbloemen-bezorgen
    Gemakkelijk online een rouwboeket bestellen. Bezorging door heel Nederland (o.a. aan huis, kerk en rouwcentrum). Optioneel in combinatie met een kaartje of lint voor een persoonlijke boodschap.